Płazy

Pora godowa i składanie jaj

admin — Tue, 30 Mar 2010 13:52:35 +0000

W porównaniu z godami żaby trawnej, przebieg godów żaby moczarowej wykazuje pewne charakterystyczne różnice będące wynikiem głównie późnego terminu owula-cji samic, właściwości fizjologicznej tego gatunku żaby. Budzenie się ze snu zimowego żab moczarowych następuje z reguły w marcu i uzależnione jest przede wszystkim od temperatury powietrza i w ogóle od stanu pogody w tym miesiącu. Pierwsze dłużej trwające zwyżki temperatury powietrza, charakteryzujące się brakiem przymrozków, zwłaszcza nocnych, powodują pojawienie się żab moczarowych na lądzie. W związku z tą zależnością od pogody, terminy wiosennych pojawów żab tego gatunku są różne w różnych latach. Najwcześniejszym i wyjątkowym, stwierdzonym przeze mnie, terminem pojawienia się żab moczarowych, jest data 10.III., przy temperaturze powietrza 5,0° C (godz. 19). Pojawienie się żab nastąpiło po kilkudniowym gwałtownym ociepleniu, przy czym razem z tymi żabami ukazały się żaby trawne, żaby wodne, ropuchy szare i grzebiuszki ziemne. Najczęściej jednak pojawiają się żaby moczarowe w trzeciej dekadzie marca, w przypadku zaś późnej wiosny dopiero w pierwszej dekadzie kwietnia, co nie należy do rzadkości. Po obudzeniu się ze snu zimowego żaby rozpoczynają natychmiast wędrówkę do stawów, której przebieg jest zupełnie podobny do wędrówki żaby trawnej. Uaktywniane są one wysokimi temperaturami powietrza i wilgotną pogodą względnie deszczem, odbywają się zarówno w dzień jak i w nocy, każda zaś obniżka temperatury powietrza poniżej 5° C wędrówkę hamuje lub zupełnie ją przerywa. W odróżnieniu od żaby trawnej wędrówki nie odbywają się masowo, poza tym wśród wędrujących żab moczarowych brak jest par in amplexus. Przyczyną tego jest zimowanie żab tego gatunku na lądzie, a więc w rozproszeniu i w różnych okolicznościach, co utrudnia spotykanie się w tych warunkach osobników płci odmiennej. U samców szata godowa nie jest jeszcze ostatecznie wykształcona, mają bowiem dobrze rozwinięte i czarne modzele, brak jest natomiast błękitnej barwy godowej, u samic zaś jajniki znajdują się w stadium przed owulacją (Jastrzębski 1967). W terenach obfitujących w moczary, wędrujące żaby osiągają cel swojej wędrówki w krótkim czasie. W peryferyjnych, podmokłych, południowych okolicach Krakowa obserwowałem wchodzenie samców żab moczarowych do stawków już w drugim dniu od czasu ich pojawienia się na lądzie. Na ogół jednak żaby moczarowe, zwłaszcza samice, zimują z dala od zbiorników wodnych, dlatego też wędrówka godowa żab tego gatunku trwa przeciętnie dłużej niż wędrówka żab trawnych. Poza tym i tempo wędrówki żab moczarowych (żaby delikatnej budowy) jest prawdopodobnie wolniejsze od tempa wędrówki żab trawnych. W związku z tymi okolicznościami żaby moczarowe zjawiają się w stawach później od żab trawnych, przy czym najpierw zjawiają się samce, a potem samice. Łączenie się w pary następuje dopiero w pewien czas po wejściu żab do wody, mianowicie po uzyskaniu przez samce błękitnej barwy godowej oraz po owulacji u samic. Miejscem godów i składania jaj są niewielkie stawy o czystej wodzie. Żaby gromadzą się w nich najliczniej w miejscach płytkich, zacisznych i bardziej ukrytych wśród oczeretów pałki wodnej, sitowia i trzciny. W górach Ałtaju stwierdzono obecność godujących żab moczarowych w jeziorze położonym na wysokości 1660 m n.p.m., w którym pH wody wahało się w okresie od LVI do 1 LVII w granicach 5,0—6,5, a więc o odczynie słabo zakwaszonym, zaś zawartość tlenu rozpuszczonego w wodzie wahała się w granicach 4,82 mg/l (temp. wody 21 °C) do 8,98 mg/l (temp. wody 18,9°C) (Jakowlew 1979).
W czasie ciepłej i słonecznej pogody i w stawach będących typowym środowiskiem godów, samce przybrane barwami godowymi gromadzą się czasem w tak gęstych skupiskach, że patrząc z pewnej odległości widzi się jakby jasnoliliową dużą plamę unoszącą się na powierzchni wody. Z braku takich zbiorników godują również w mniejszych i odsłoniętych stawkach, skupiają się jednak w miejscach bardziej odległych od brzegów. Nie widziałem natomiast, aby żaby moczarowe składały jaja w rowach wypełnionych wodą, w małych tymczasowych stawkach, rozlewiskach powstałych z topniejącego śniegu itp. Godujące, wolne samce są bardzo ruchliwe i ustawicznie wydają głosy godowe, jednak o zupełnie innym brzmieniu niż u samców żab trawnych, podobnym do niezbyt donośnego, o wysokim tonie, krótkiego i dźwięcznego kwilenia. Samiec wydaje ten głos w różnych odstępach czasu, a więc nierytmicznie. Mimo dużej ruchliwości i podniecenia godujące samce są znacznie ostrożniejsze od samców żab trawnych i trudno jest bliżej do nich podejść bez ich spłoszenia. Przy najmniejszym podejrzanym ruchu lub głosie, natychmiast wszystkie naraz znikają pod wodą i dopiero po dłuższej chwili ukazują się znowu na powierzchni stawu. Pary in amplexus składają jaja na dnie wśród roślinności i przeważnie w nocy. Ampleksus jest typu aksillarnego i podobnie jak u żaby trawnej jest bardzo silny.
Najwcześniejszym i wyjątkowym terminem złożenia pierwszych jaj przez żabę moczarową jest data 22.III, przy temperaturze wody 12,5° C, powietrza 16,8° C, przy czym nastąpiło to już po masowym złożeniu jaj przez żabę trawną. Nierzadkim terminem jest początek kwietnia, głównym jednak okresem masowego składania jaj jest początek drugiej dekady kwietnia. W zależności od warunków pogody również i ten termin ulega fluktuacjom i masowe składanie jaj może się odbyć na początku kwietnia. Na ogół termin masowego składania jaj przez żabę moczarową przypada również później niż u żaby trawnej, średnio o ok. 10 dni, z reguły wówczas, kiedy masowe składanie jaj przez żabę trawną zostało już zakończone. Niemniej pory godowe obu gatunków częściowo się pokrywają. Przyczyną przesunięcia całej pory godowej żaby moczarowej na termin dalszy jest późne pojawienie się nastroju godowego samców, a zwłaszcza późna owulacja samic. Ogólnie biorąc, między pojawieniem się żab na lądzie po śnie zimowym a złożeniem przez nie jaj upływa pewien okres czasu, różny dla różnych okolic. Dla europejskiej części Związku Radzieckiego wynosi on średnio 11 dni (Tierientiew 1950), na terenie Puszczy Niepołomickiej waha się on od 10—18 dni, średnio wynosi 13 dni (Jastrzębski 1967). Ostatnim obserwowanym przeze mnie w ciągu kilku lat terminem złożenia jaj jest data 17.IV, przy temperaturach wody wahających się w granicach 12— 22° C. Natomiast ostatnie godujące i nieliczne samce spotykałem jeszcze w początku trzeciej dekady kwietnia (23.IV — ostatni termin). Terminy pory godowej żaby moczarowej, podawane przez innych autorów, wskazują na dużą ich rozpiętość, co jest wyrazem ogólnej zależności czasu składania jaj od szerokości geograficznej. Tak na przykład w okolicach Kijowa 50°27′N) pora godowa przypada od 24.IV do I.V., w okolicach Moskwy (55°45′N) od 2 do 8.V (Tierientiew 1950), na terenie Niemiec w końcu marca i początku kwietnia (Frommhold 1959), w Szwecji (56°50′N) od 12 do 24.V, w północnej Szwecji (62°24/N) – 15.V (Gislen, Kauri 1959). Podobnie jak żaby trawne, również samce i samice żaby moczarowej podczas wędrówki i całej pory godowej pokarmu zupełnie nie pobierają.
Jaja składane są przeważnie przy temperaturach wody i powietrza sięgających powyżej 10° C. W kilku przypadkach obserwowałem składanie jaj przy temperaturach wody 7— 8,5° C. Również Jastrzębski (1967) podaje przypadki składania jaj przez żabę moczarową przy temperaturze wody 8 i 9,5° C. . Samica składa jaja jednorazowo w całej ilości i w jednym miejscu. Pojedynczy i uwodniony pakiet skrzeku przybiera kształt kulisty. Jest on trudny do odróżnienia od skrzeku żaby trawnej. Niezbyt pewnymi cechami, dopuszczającymi rozpoznanie skrzeku żaby moczarowej, są mniejsze wymiary komórek jajowych oraz cieńsze i bardziej przeźroczyste, galaretowate ich osłonki. Poza tym pakiety skrzeku żaby moczarowej są na ogół mniejsze od pakietów jaj żaby trawnej. Średnica komórki jajowej wynosi 1,5—2,0 mm, średnia masa 10 sztuk jaj, pobranych z pseudo-macicy różnych samic, waha się od 0,0324 do 0,0589 g, średnio wynosi 0,0445 g (Jastrzębski 1967). Biegun animalny jest czarny, biegun wegetatywny biały. Liczba składanych jaj jest różna u różnych samic i zależna od wielkości samicy oraz od wielkości jaj. Waha się ona w granicach od 767 do 2797 sztuk. Według innych autorów liczba składanych jaj wynosi 1000—2000 sztuk (Tierientiew, Czernow 1949), 800 — 2400 sztuk (Bannikow, Denisowa 1956).

Dymorfizm płciowy

admin — Thu, 25 Mar 2010 18:48:22 +0000

Cechy dymorficzne zarówno w okresie pory godowej jak i poza nią są dobrze rozwinięte i rozpoznanie płci u dorosłych osobników nie przedstawia trudności. U godującego samca na pierwszych palcach przednich kończyn widoczne są duże, czarne, 4 — częściowe modzele, u niektórych jednak okazów niewyraźnie podzielone na części. Wewnątrz jamy gardzielowej występują parzyste rezonatory dobrze zaznaczające się podczas wydawania głosu godowego. Podobnie jak u samców żaby trawnej skóra staje się gruba i gąbczasta, poza tym powstaje silny naciek limfatyezny, powodujący tworzenie się obwisłych fałdów skórnych. Na grzbietowej stronie ciała pojawia się charakterystyczna barwa godowa pochodzenia strukturalnego, mianowicie jednolity (bez desenia), jaskrawy, błękitny lub błękitnoliliowy kolor (yale blue, light kings blue, pale cadet blue). Kolor ten staje się tym jaskrawszy, im bardziej pogoda jest ciepła i słoneczna. Samce w szacie godowej, zgromadzone zwykle w jednym miejscu stawu, przedstawiają wówczas niezwykły i piękny widok, dający się obserwować przez krótki okres i tylko wczesną wiosną (fot. 57). Po ukończeniu godów liliowy kolor zupełnie zanika, a pojawiają się normalne barwy i deseń. Również u godującego samca po wyjęciu go z wody barwa godowa zanika w ciągu kilku minut, wraca jednak w krótkim czasie po wpuszczeniu samca z powrotem do stawu. Brzuszna strona samca jest bezplamista, mlecznobiała ze słabym odcieniem niebieskawym, powierzchnia pod-gardzielowa, podobnie jak u samca żaby trawnej, pokryta jest siną plamą, przedzieloną wzdłużnie jasnym paskiem. U samic brak jest barw godowych, a tylko normalne, brązowe ubarwienie ich grzbietu jest nieco jaskrawsze. Podobnie jak u samic żaby trawnej, na skórze boków ciała i na powierzchni grzbietowej ud jedynym elementem, wchodzącym w zakres szaty godowej, jest pojawienie się delikatnego nalotu „perłowego”. Ogólnie więc biorąc, godująca samica żaby moczarowej niewiele się różni swoim wyglądem od samicy spoza pory godowej.
W okresie życia lądowego ubarwienie grzbietowej powierzchni ciała samców charakteryzuje się barwami zielonkawo-oliwkowo-i popielatobrązowymi (citrine, citrine drab, dark citrine) i ogólnie biorąc słabiej niż u samic zaznaczoną plamistością, tj. mniej wyraźnymi plamami skroniowymi, plamą kątową, plamami brzeżnymi i ramieniowymi oraz pręgami na tylnych kończynach. U rzadkich okazów plamy skroniowe i brzeżne są bardzo słabo widoczne, brak jest plamy kątowej. Fałdy grzbietowe są nieco jaśniej od tła ubarwione, jednak również słabo zaznaczone. Brzuszna strona ciała jednolitej, białawej barwy, najczęściej jest bezplamista, u rzadkich okazów bardzo słabo uplamiona nielicznymi, małymi okrągławymi, brązowawymi plamkami, skupionymi wyłącznie w okolicy mostkowej i w okolicach obojczykowych (r. sternalis et r. claviculares). Powierzchnia podgardzielowa jasnoliliowej barwy jest również bezplamista. Poza tym stałą cechą samców są znacznie lepiej rozwinięte niż u samic błony pływne między palcami tylnych kończyn. Błony te są słabo wcięte i sięgają do końca palców.
Grzbietowa powierzchnia ciała samic ma zdecydowane i soczyste barwy brązowe, jasne lub ciemne, często w odcieniach ugru lub czerwieni, brak jest natomiast barw zielonkawych. Plamistość, zwłaszcza plamy skroniowe, brzeżne i ramieniowe, jest bardzo silnie i kontrastowo zaznaczona, pręgi na tylnych kończynach są również dobrze widoczne. U licznych samic najciemniejszymi, często czarnymi plamami są plamy brzeżne. Forma typowa charakteryzuje się obecnością plamy kątowej, jednak rozmaicie zaznaczonej. U jednych samic jest ona ciemnobrązowa lub czarna, u innych jasnokremowa, różowa lub ceglastego koloru, często czarno obrzeżona. Niektóre samice mają plamę kątową słabo zaznaczoną. Brzuszna powierzchnia ciała ma barwę kremową, żółtawą, żółtaworóżową lub słomkowożółtą i również jest bezplamista. Rzadziej występuje na niej delikatna plamistość w postaci małych, okrągławych plamek w różnych odcieniach koloru brązowego, rdzawego, ceglastego, nigdy jednak czarnego. Rozmieszczenie tych plam jest charakterystyczne. Występują one przede wszystkim na powierzchni podgardzielowej, na której tworzą stosunkowo największe zagęszczenia, poza tym występują w okolicy mostkowej i w okolicach obojczykowych. Na tych ostatnich powierzchniach są one jednak znacznie rzadsze lub bardzo rzadkie. Natomiast pozostała część powierzchni brzusznej oraz powierzchni udowych jest zupełnie bezplamista.

Ubarwienie i plamistość cz2

admin — Thu, 25 Mar 2010 18:37:17 +0000

Wśród żab moczarowych wyróżnia się 3 formy ubarwienia, a to formę typową, bez desenia i plamistości na grzbiecie, formę paskowaną (var. striata Koch) i formę plamistą (var. maculata Schreiber) (Schreiber 1912, Tierientiew 1924, Mertens 1964 i inni). Forma paskowana charakteryzuje się obecnością szerokiego jasnego paska, wyraźnie odcinającego się od tła, zwężonego na obu końcach i w środku rozszerzonego, biegnącego wzdłuż linii kręgowej od końca pyska aż do końca tułowia. U wielu takich okazów prócz tego środkowego paska występują jeszcze 2 boczne. Występowanie formy paskowanej, zarówno w świetle czynników genetycznych jak i ekologicznych, nie jest dokładnie poznane. Wiadomo jest jednak, że na jednych obszarach występowania żaby moczarowej należy ona do form bardzo rzadkich lub brak jej zupełnie, na innych spotyka się ją częściej (Krasawcew 1939). W Polsce nie jest formą pospolitą. Występuje w różnych jej okolicach obok na ogół znacznie pospolitszej formy nie paskowanej, będącej formą typową dla naszych terenów. W okolicach Olsztyna na przykład brak tej formy, natomiast występuje w okolicach Torunia (74,5%) i w okolicach Gdańska (16%) (Tomasik 1971). W okolicach południowych (np. kolo Krakowa) występuje tylko forma typowa (niepaskowana), natomiast paskowanej brak jest zupełnie. Wśród osobników paskowanych stwierdziłem znacznie częściej samice niż samce. Forma plamista, o plamistości mela-noforowej lub ciemnobrązowej (opisana poprzednio), należy do rzadkich okazów. Występują wśród nich osobniki zarówno niepaskowane jak i paskowane. Obydwie wymienione formy, tj. paskowana i plamista, nie mają rangi systematycznej, lecz uważane są za odmiany barwne (morpha — Stepanek 1949).

Ubarwienie i plamistość

admin — Thu, 25 Mar 2010 18:35:51 +0000

Ogólnie biorąc ubarwienie żaby moczarowej jest podobne do ubarwienia żaby trawnej i dlatego rozróżnienie tych gatunków na podstawie wyłącznie tej cechy jest trudne i często prowadzi do pomyłek. Niezależnie jednak od tego zarówno w ubarwieniu jak i plamistości występują u żaby moczarowej charakterystyczne cechy, mające wartość taksonomiczną. Ubarwienie grzbietowej powierzchni ciała, tak jak u żaby trawnej, składa się z 3 elementów – barwy tła, plamistości barwnej i plamistości melano-forowej. Charakterystyczną dla gatunku barwą tła są różne odcienie barwy brązowej, od jasnokawowej, poprzez brązową, zgriiło-zielonka-wo-brązową, aż do ciemnoczekoladowej (dresden brown, sudan brown, tawny olive, carob brown). Podobnie jak u żaby trawnej występują okazy o barwie czerwonawej względnie ceglastej (mars orange, marocco red, brazil red, burnt sienna). Na tym tle występuje ciemna plamistość barwna, na którą składają się stałe elementy, jak plamy skroniowe, plama kątowa i poprzeczne pręgi na tylnych kończynach. Poza wymienionymi mogą występować u niektórych okazów plamy w paśmie grzbietowym i na powierzchniach bocznych. Plamy skroniowe u większości okazów są szczególnie dobrze zaznaczone, kontrastowo ciemnobrązowe (carob brown, clove brown) i na ogół są one znacznie wyraźniejsze niż u żaby trawnej. Ku przodowi łączą się one z wydłużonymi parzystymi plamami nosowymi, ku tyłowi sięgają aż do pach przednich odnóży. Od plamy szczękowej (m. max U lar is) są wyraźnie odgraniczone jasnokremowym polemPlama kątowa jest rozmaicie zaznaczona, u licznych okazów brak jej zupełnie. U jednych okazów jest ona ciemno ubarwiona, u innych kontrastowo jasnokremowa lub różowa, a tylko jej obrzeżenie jest ciemne lub prawie czarne. Poprzeczne pręgi na odnóżach s;i również rozmaicie zaznaczone, mniej lub więcej wyraźnie, u jednych okazów są one ciemne i szerokie, u innych wąskie i słabo widoczne, utrzymane jednak z reguły w barwie ciemniejszej od tła. Liczba ich na udzie waha się od 2 do 3, na podudziu od 3 do 4. Do charakterystycznych cech ubarwienia grzbietowej strony ciała należą jeszcze często jaskrawo (jasnokremowo) ubarwione fałdy grzbietowe, dzięki czemu pasmo grzbietowe {tr. dorsalis) jest wyraźnie odgraniczone od okolic bocznych. Plamy oczne rzadko występują. Na ogół kolorystyczna skala ubarwienia grzbietowej strony ciała, jak i osobnicza zmienność ubarwienia żaby moczarowej jest mniejsza niż żaby trawnej. Plamistość melanoforowa występuje u bardzo rzadkich okazów i w ogóle znacznie rzadziej niż u żaby trawnej. Ilość i wielkość czarnych plam są bardzo rozmaite, zaś układ ich może być mniej lub więcej symetryczny. Skupiają się one głównie w paśmie grzbietowym i w okolicach bocznych, poza tym występują wzdłuż fałdów grzbietowych oraz w połączeniu z plamą kątową.
Ubarwienie brzusznej powierzchni ciała jest kontrastowo jasne, białawe, żółta_we łub żółte, a cienka skóra okolicy miedniczej {r.pehinałiś) oraz brzusznej strony tylnych odnóży, wskutek zupełnego braku chromatoforów jest przeźroczysta. W związku z tym ubarwienie tych powierzchni jest żółtoróżowe od przeświecających spod skóry mięśni. Na jasnym tle brzusznej strony ciała może występować plamistość, znacznie jednak słabsza i delikatniejsza niż u żaby trawnej. Obecność lub brak plam oraz ich rozkład są cechami dymor-ficznymi.
Do bardzo charakterystycznych, gatunkowych cech ubarwienia żaby moczarowej należy plamistość okolic brzeżnych przeważającej większości okazów, samców i samic, w okolicach tych występują duże, kontrastowo ciemnobrązowe (carob brown) lub prawie czarne plamy ułożone wzdłuż boków brzucha. Występują one albo w postaci kilku dużych, okrągławych, oddzielnych plam, albo w postaci jednolitej, ciągłej plamy o nieregularnych, zaokrąglonych brzegach, wreszcie w postaci pasma wyraźnego marmur ku. W charakterze plam brzeżnych dają się również zauważyć różnice dymor-ficzne. Ogólnie biorąc do głównych cech taksonomicznych z zakresu ubarwienia zaby moczarowej, odróżniających ją od żaby trawnej, należą szczególnie wyraźnie zaznaczone plamy brzeżne, plamy skroniowe oraz słabo uplamiona względnie bezplamista brzuszna strona ciała. Podobnie jak u żaby trawnej występuje duża zdolność zmiany ubarwienia (kolorystyki) w zależności od warunków środowiska.

Właściwości morfologiczne

admin — Thu, 25 Mar 2010 18:29:23 +0000

Ciało o delikatnej budowie, tułowiu średnio wysmukłym, głowa mała, wysklepiona, koniec pyska zwężony i wyraźnie zaostrzony. Krawędź nosowa [canthus rostralis) dobrze wykształcona. Oczy wystające, źrenice poziomo eliptyczne. Błona bębenkowa o średnicy mniejszej od średnicy oka jest słabo zaznaczona, jednak widoczna. Występuje tylko 1 modzel podeszwowy – wewnętrzny. Modzel ten jest duży (długi i wysoki), twardy, bocznie spłaszczony, ostry, krawędź jego wystercza wyraźnie poza profil nogi. Długość jego jest większa od połowy długości pierwszego palca tylnej kończyny (indeks D.p./C.int. 1,31 — 2,13). Tylne kończyny złożone i ustawione prostopadle do długiej osi ciała stykają się ze sobą lub nieco zachodzą na siebie (indeks F| T. 0,90- 1,07). Pięta tylnej kończyny w próbie piętowej sięga najczęściej do tylnej krawędzi oka, wyjątkowo do nozdrzy. Zasięg błon pływnych jest różny u obu płci. Skóra gładka, bardzo delikatna i cienka zwłaszcza na brzuchu i brzusznej stronie ud. Fałdy grzbietowe są dobrze wykształcone, wyraźnie występujące, jednak wąskie.

Właściwości biologiczne i ekologiczne

admin — Thu, 25 Mar 2010 16:39:19 +0000

Dorosłe osobniki żaby trawnej wykazują aktywność zmierzchową i nocną. Zwłaszcza w terenach suchych, pokrytych skąpą roślinnością i odsłoniętych, żab traw-nych nie spotyka się podczas dnia. Dopiero o zmierzchu wychodzą one z ukrycia (z rozmaitych ciemnych, cienistych i wilgotnych zakamarków) i wtedy można się często przekonać, jak pospolite są w danej okolicy. Natomiast w zacienionych i wilgotnych lasach, na podmokłych, trawiastych łąkach można je czasem napotkać także podczas dnia, zwłaszcza w czasie deszczu. Młode, niedojrzałe płciowo osobniki wykazują aktywność dzienną i w środowiskach korzystnych dla ich życia (wilgoć, zacienienie) spotyka się je z reguły w dzień. Żaba trawna w okresie życia aktywnego (poza porą godową) prowadzi tryb życia ściśle lądowy. Spotyka się ją wtedy zdała od zbiorników wodnych w bardzo różnych środowiskach, na polach uprawnych, zwłaszcza roślin okopowych, w ogrodach, sadach, w lasach liściastych i szpilkowych, rzadziej na łąkach, poza tym w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań mieszkalnych. W tych ostatnich okolicznościach spotyka się często żaby trawne w otwartych i nisko ocembrowanych studniach wiejskich, do których przypadkowo wpadają w czasie nocnych wędrówek. W bardzo rzadkich przypadkach można je spotkać w pełni lata i podczas dnia w naturalnych zbiornikach wodnych położonych w suchym terenie, czego przyczyną jest prawdopodobnie zbytnie wysuszenie ciała.
Wśród dorosłych żab trawnych, spotykanych w tych środowiskach (podobnie jak i w stawach podczas pory godowej), występują okazy z uszkodzonymi w różnym stopniu kończynami, bez palców, końcowych części odnóży, a nawet bez całego odnóża tylnego lub przedniego. Przyczyny tych uszkodzeń są dwojakie. Tylne kończyny mogą być uszkodzone jeszcze w okresie życia larwalnego, zabliźniają się, jednak już nie regenerują i dalej rosną w formie kikutów. W okresie życia postmetamorficznego ulegają uszkodzeniom zarówno tylne, jak i przednie kończyny, co może następować wskutek różnych okoliczności, jednak głównie przez obcięcie kończyn podczas koszenia łąk kosami ręcznymi, a przede wszystkim kosiarkami mechanicznymi. Natomiast u żab „zielonych” okaleczenia takie spotyka się bardzo rzadko, głównie dlatego, że żaby te na łąkach nie występują.

Kijanka

admin — Thu, 25 Mar 2010 16:33:58 +0000

Kijanki opuszczają osłony jajowe w stadium dobrze J i formowanej płetwy ogonowej i są zupełnie czarne. Długość ich waha się od 6 do 8 mm. Wkrótce po opuszczeniu osłon, przy długości <>k. 9-10 mm, wyrastają im 3 pary (trzecia para szczątkowa) dużych skrzeli zewnętrznych, które w postaci gęstych pióropuszy sierczą z boków głowy. Zanikają one zupełnie po 2-3 dniach. W stadium maksymalnego rozwoju zarys głowotułowia kijanki od góry jest regularnie jajowaty, zarówno nozdrza jak i oczy są blisko siebie położone, przy czym jednak odległość oczu jest wyraźnie większa od odległości nozdrzy. Fałdy grzbietowy i brzuszny płetwy ogonowej są słabo rozwinięte, zatem H jest niskie; pp położony jest mniej więcej w połowie długości głowotułowia, nad spiraculum. Fałd grzbietowy płetwy, rozpoczynający się nieznacznym odchyleniem ku górze od linii grzbietu, jest badzo słabo wypukły, zaś wysokość jego jest równa lub, rzadziej, nieco większa od wysokości fałdu brzusznego (FT = H”). Apex bardzo słabo zaznaczony znajduje się w odległości mniejszej niż połowa długości płetwy ogonowej. Ogólnie biorąc płetwa ogonowa jest silnie wydłużona, niska, o krańcach w proksymalnym odcinku prawie równoległych, ku tyłowi łagodnie zwężająca się, koniec płetwy tępo zaokrąglony (ryc. 76 a). Długość płetwy w stosunku do długości głowotułowia jest zmienna, zależna od stadium rozwojowego kijanki. W stadium maksymalnego rozwoju często nie przekracza ona dwukrotnej długości głowotułowia, spotyka się jednak kijanki o długości ogona 2 razy lub nieco większej od długości głowotułowia. Poza tym długość płetwy ogonowej jest 3-4 razy większa od jej wysokości. Otwór gębowy jest poprzecznie eliptyczny, pierścień brodawek od dołu pojedynczy, z boków potrójny. Późna pora roku, niska temperatura wody oraz wczesne stadia rozwojowe kijanek wyraźnie wskazywały na konieczność ich zimowania.
Długość świeżo przeobrażonych osobników waha się od 10 do 15 mm. Według innych autorów długość świeżo przeobrażonych osobników waha się od 12 do 14 mm (Schreiber 1912), 11— 15 mm (Tie-rientiew 1950), 17—24 mm (Kriwosow, Opieńko, Szabanowa 1960). Dojrzałość płciową uzyskują w 3 roku życia po metamorfozie, przy długości ciała zależnej od szerokości geograficznej — od 47 mm w południowej Anglii (March 1937) do 57 mm w północnej Szwecji (Kauri 1959). W okolicach Krakowa samce uzyskują dojrzałość płciową przy długości 47 mm, samice przy długości 58 mm.
Kijanki opuszczają osłony jajowe w stadium dobrze J i formowanej płetwy ogonowej i są zupełnie czarne. Długość ich waha się od 6 do 8 mm. Wkrótce po opuszczeniu osłon, przy długości <>k. 9-10 mm, wyrastają im 3 pary (trzecia para szczątkowa) dużych skrzeli zewnętrznych, które w postaci gęstych pióropuszy sierczą z boków głowy (fot. 53). Zanikają one zupełnie po 2-3 dniach. W stadium maksymalnego rozwoju zarys głowotułowia kijanki od góry jest regularnie jajowaty, zarówno nozdrza jak i oczy są blisko siebie położone, przy czym jednak odległość oczu jest wyraźnie większa od odległości nozdrzy. Fałdy grzbietowy i brzuszny płetwy ogonowej są słabo rozwinięte, zatem H jest niskie; pp położony jest mniej więcej w połowie długości głowotułowia, nad spiraculum. Fałd grzbietowy płetwy, rozpoczynający się nieznacznym odchyleniem ku górze od linii grzbietu, jest badzo słabo wypukły, zaś wysokość jego jest równa lub, rzadziej, nieco większa od wysokości fałdu brzusznego (FT = H”). Apex bardzo słabo zaznaczony znajduje się w odległości mniejszej niż połowa długości płetwy ogonowej. Ogólnie biorąc płetwa ogonowa jest silnie wydłużona, niska, o krańcach w proksymalnym odcinku prawie równoległych, ku tyłowi łagodnie zwężająca się, koniec płetwy tępo zaokrąglony (ryc. 76 a). Długość płetwy w stosunku do długości głowotułowia jest zmienna, zależna od stadium rozwojowego kijanki. W stadium maksymalnego rozwoju często nie przekracza ona dwukrotnej długości głowotułowia, spotyka się jednak kijanki o długości ogona 2 razy lub nieco większej od długości głowotułowia. Poza tym długość płetwy ogonowej jest 3-4 razy większa od jej wysokości. Otwór gębowy jest poprzecznie eliptyczny, pierścień brodawek od dołu pojedynczy, z boków potrójny. Późna pora roku, niska temperatura wody oraz wczesne stadia rozwojowe kijanek wyraźnie wskazywały na konieczność ich zimowania.
Długość świeżo przeobrażonych osobników waha się od 10 do 15 mm. Według innych autorów długość świeżo przeobrażonych osobników waha się od 12 do 14 mm (Schreiber 1912), 11— 15 mm (Tie-rientiew 1950), 17—24 mm (Kriwosow, Opieńko, Szabanowa 1960). Dojrzałość płciową uzyskują w 3 roku życia po metamorfozie, przy długości ciała zależnej od szerokości geograficznej — od 47 mm w południowej Anglii (March 1937) do 57 mm w północnej Szwecji (Kauri 1959). W okolicach Krakowa samce uzyskują dojrzałość płciową przy długości 47 mm, samice przy długości 58 mm.

Pora godowa i składanie jaj

admin — Thu, 25 Mar 2010 16:29:39 +0000

Żaba trawna rozpoczyna gody najwcześniej spośród wszystkich naszych płazów bezogonowych i w związku z tym Jarocki (1822) nazywa tę żabę „wczesną”. Przyczyną tego jest wczesne dojrzewanie samców oraz wybitnie wczesny termin owulacji samic. Obydwa te zjawiska występują jeszcze w czasie przebywania żab w zimowisku, gdzie w ciągu całego okresu snu zimowego, temperatura wody strumienia waha się przeważnie w granicach 0°C do 3°C wyjątkowo ok. 5°C (Juszczyk 1959) (ryc. 75). Szata godowa samców, a to niebieskosina plama na powierzchni podgardzielowej oraz wypełnione limfą worki limfatyczne, pojawiają się już w jesieni w czasie zapadania żab w sen zimowy. Spermatogeneza nie jest jednak wtedy jeszcze zakończona. Następuje to dopiero z początkiem marca, przy równoczesnym pojawieniu się czarnej barwy na modzelach godowych i ostatecznym ich rozwoju (korelacja — spermatogeneza i rozwój modzeli) (ryc. 14, cz. 1).
W przypadku zatem niskich temperatur żaby nie przystępują do składania jaj, pora godowa zostaje więc zahamowana, natomiast składanie jaj rozpoczynają dopiero po odpowiedniej zwyżce temperatu-.ry powietrza oraz wody w stawie. Taki przebieg pory godowej zdarza się najczęściej i w związku z tym obserwuje się najpierw obecność żab w stawie, a dopiero w pewien czas potem składanie przez nie jaj. Dowodzi to, że samice mają zdolność przetrzymywania dojrzałych jaj w pseudomacicy. Również u samców gromadzenie się plemników w pęcherzykach nasiennych zależne jest od temperatur wody. Przy temperaturze poniżej 5° C brak jest plemników, natomiast w temperaturze 10° C już po kilku godzinach gromadzą się w tych narządach duże ich ilości (Juszczyk, Zamachowski 1965).
Jeśli jednak po wejściu żab do stawu panuje ciepła, a zwłaszcza słoneczna pogoda, żaby natychmiast rozpoczynają gody, a składanie jaj odbywa się masowo w sposób eksplozywny i najczęściej w nocy.

Morfometryczna struktura populacji

admin — Thu, 25 Mar 2010 16:26:25 +0000

Najmniejsze samce złowione w wodzie podczas godów (marzec-kwiecień), mające wykształconą szatę godową, w tym czarne rnodzele godowe, mieszczą się w górnym zakresie klasy długości 4,1 — 5,0 cm. Należą one jednak do rzadkich okazów. Najmniejsze badane samce wykazywały długość ciała 4,8 i 4,9 cm, masa w granicach 11,2—13,0 g. W następnej klasie 5,1 — 6,0 cm dojrzałe samce nie należą do rzadkości. Największa liczba samców występuje w klasie 7,1 — 8,0 cm, zaś w ostatniej klasie długości 9,1 — 10,0 cm należą one podobnie jak samce najmniejsze do rzadkich okazów. Największy samiec wykazywał długość 10,0 cm, masę 58 g. Najmniejsze dojrzałe samice, łowione w czasie godów in amplexus i- mające w pseudomacicy dojrzałe jaja, mieszczą się W klasie 5,1 — 6,0 cm i wszystkie osiągają długość ciała powyżej 5,5 cm. Nie należą one do rzadkich okazów. Jedna z najmniejszych samic miała długość 5,8 cm, masę 17,2 g (przed złożeniem jaj). Największa liczba samic mieści się w klasie 7,1 — 8,0 cm, zaś najdłuższe samice mieszczą się w klasie 10,1 — 11,0 cm i podobnie jak największe samce należą do okazów wyjątkowo spotykanych. Największa spośród 4 złowionych samic miała długość 10,5 cm, masę 98 g. Długość pozostałych okazów mieściła się w granicach 10,1— 10,3 cm. Zakres długości ciała samców, podobnie jak samic, obejmuje 6 klas, z tym jednak, że u samic zakres ten jest przesunięty o jedną klasę wzwyż. U samców zakres długości ciała mieści się w granicach od 4,8 do 10,0 cm, u samic w granicach od 5,8 do 10,5 cm, z czego wynika, że bardzo nieliczne samice dorastają do nieco większych rozmiarów niż samce. Natomiast maksimum ilościowe samców i samic mieści się w tej samej klasie długości 7,1 —8,0 cm. U żab złowionych in amplexus, średni wymiar ciała samców jest jednak mniejszy niż u samic. U 200 przebadanych par średni wymiar ciała u samców wynosił — długość 7,4 cm, masa 19,6 g (minimum 6,2 cm, masa 18,4 g, maksimum 8,5 cm, masa 52,5 g) u samic — długość 8,1 cm, masa 63,2 g (przed złożeniem jaj) (minimum 7,1 cm, masa 43,0 g, maksimum 9,1 cm, masa 85,0 g). Jest to prawdopodobnie rezultatem znacznie liczniejszej klasy długości 8,1 — 9,0 cm u samic w porównaniu z samcami. Ogólnie biorąc zakres długości ciała samców i samic jest podobny, całość zaś populacji jest mało zwarta, gdyż zarówno u samców jak i u samic obejmuje 6 klas długości (ryc. 74). Według innych autorów maksymalna długość ciała żaby trawnej wynosi 6— 10 cm bez podania płci (Schreiber 1912), 7-9 cm, rzadko do 10 (Bayger 1937), do 10 cm (Tierientiew, Czernow 1949, Wermuth 1957, Frommhold 1959, Berger, Michałowski 1963, Mertens 1964, Młynarski 1976), do 12 cm z terenu Austrii (Sochurek 1959), 10 cm (Taraszczuk 1959), samiec 7,4, samica S,4cm z terenu północnej Polski (Tomasik 1969), 7-9 cm (Hvass 973).

Dymorfizm płciowy

admin — Wed, 10 Mar 2010 09:11:45 +0000

Do głównych cech dymorficznych należy występowanie u dojrzałych samców na pierwszych palcach przednich kończyn wyraźnych m od zeli godowych. W czasie godów modzele są silnie zgrubiałe i wypukłe, na każdym palcu 4-częściowe (cecha taksonomiczna), szorstkie, barwy ciemnobrązowej lub czarnej. Poza porą godową modzele są niskie i jasnego koloru, jednak dobrze widoczne. Następną cechą jest obecność wewnętrznych, parzystych rezonatorów, które zaznaczają się wyraźnie dopiero podczas wydawa¬nia głosu godowego. Różnice w ubarwieniu dotyczą przede wszystkim występowania u samca niebieskosinego względnie niebieskoliliowego ubarwienia (grayish olive, tight kings blue, ueropalin blue, elear green-blue gray) na całej powierzchni okolicy podgardzielowej (r. subpharyngealis) z wyjątkiem jasnego, wzdłużnego, wąskiego paska biegnącego w osi symetrii ciała. Kolor ten jest szczególnie wyraźny podczas pory godowej, poza nią jest mniej intensywny, można,go jednak z łatwością zauważyć. Nie jest -to cecha absolutnie pewna