W porównaniu z godami żaby trawnej, przebieg godów żaby moczarowej wykazuje pewne charakterystyczne różnice będące wynikiem głównie późnego terminu owula-cji samic, właściwości fizjologicznej tego gatunku żaby. Budzenie się ze snu zimowego żab moczarowych następuje z reguły w marcu i uzależnione jest przede wszystkim od temperatury powietrza i w ogóle od stanu pogody w tym miesiącu. Pierwsze dłużej trwające zwyżki temperatury powietrza, charakteryzujące się brakiem przymrozków, zwłaszcza nocnych, powodują pojawienie się żab moczarowych na lądzie. W związku z tą zależnością od pogody, terminy wiosennych pojawów żab tego gatunku są różne w różnych latach. Najwcześniejszym i wyjątkowym, stwierdzonym przeze mnie, terminem pojawienia się żab moczarowych, jest data 10.III., przy temperaturze powietrza 5,0° C (godz. 19). Pojawienie się żab nastąpiło po kilkudniowym gwałtownym ociepleniu, przy czym razem z tymi żabami ukazały się żaby trawne, żaby wodne, ropuchy szare i grzebiuszki ziemne. Najczęściej jednak pojawiają się żaby moczarowe w trzeciej dekadzie marca, w przypadku zaś późnej wiosny dopiero w pierwszej dekadzie kwietnia, co nie należy do rzadkości. Po obudzeniu się ze snu zimowego żaby rozpoczynają natychmiast wędrówkę do stawów, której przebieg jest zupełnie podobny do wędrówki żaby trawnej. Uaktywniane są one wysokimi temperaturami powietrza i wilgotną pogodą względnie deszczem, ... czytaj dalej
Cechy dymorficzne zarówno w okresie pory godowej jak i poza nią są dobrze rozwinięte i rozpoznanie płci u dorosłych osobników nie przedstawia trudności. U godującego samca na pierwszych palcach przednich kończyn widoczne są duże, czarne, 4 — częściowe modzele, u niektórych jednak okazów niewyraźnie podzielone na części. Wewnątrz jamy gardzielowej występują parzyste rezonatory dobrze zaznaczające się podczas wydawania głosu godowego. Podobnie jak u samców żaby trawnej skóra staje się gruba i gąbczasta, poza tym powstaje silny naciek limfatyezny, powodujący tworzenie się obwisłych fałdów skórnych. Na grzbietowej stronie ciała pojawia się charakterystyczna barwa godowa pochodzenia strukturalnego, mianowicie jednolity (bez desenia), jaskrawy, błękitny lub błękitnoliliowy kolor (yale blue, light kings blue, pale cadet blue). Kolor ten staje się tym jaskrawszy, im bardziej pogoda jest ciepła i słoneczna. Samce w szacie godowej, zgromadzone zwykle w jednym miejscu stawu, przedstawiają wówczas niezwykły i piękny widok, dający się obserwować przez krótki okres i tylko wczesną wiosną (fot. 57). Po ukończeniu godów liliowy kolor zupełnie zanika, a pojawiają się normalne barwy i deseń. Również u godującego samca po wyjęciu go z wody barwa godowa zanika w ciągu kilku minut, wraca jednak w krótkim czasie po wpuszczeniu samca z powrotem do stawu. Brzuszna strona samca jest bezplamista, mlecznobiała ze słabym odcieniem ... czytaj dalej
Wśród żab moczarowych wyróżnia się 3 formy ubarwienia, a to formę typową, bez desenia i plamistości na grzbiecie, formę paskowaną (var. striata Koch) i formę plamistą (var. maculata Schreiber) (Schreiber 1912, Tierientiew 1924, Mertens 1964 i inni). Forma paskowana charakteryzuje się obecnością szerokiego jasnego paska, wyraźnie odcinającego się od tła, zwężonego na obu końcach i w środku rozszerzonego, biegnącego wzdłuż linii kręgowej od końca pyska aż do końca tułowia. U wielu takich okazów prócz tego środkowego paska występują jeszcze 2 boczne. Występowanie formy paskowanej, zarówno w świetle czynników genetycznych jak i ekologicznych, nie jest dokładnie poznane. Wiadomo jest jednak, że na jednych obszarach występowania żaby moczarowej należy ona do form bardzo rzadkich lub brak jej zupełnie, na innych spotyka się ją częściej (Krasawcew 1939). W Polsce nie jest formą pospolitą. Występuje w różnych jej okolicach obok na ogół znacznie pospolitszej formy nie paskowanej, będącej formą typową dla naszych terenów. W okolicach Olsztyna na przykład brak tej formy, natomiast występuje w okolicach Torunia (74,5%) i w okolicach Gdańska (16%) (Tomasik 1971). W okolicach południowych (np. kolo Krakowa) występuje tylko forma typowa (niepaskowana), natomiast paskowanej brak jest zupełnie. Wśród osobników paskowanych stwierdziłem znacznie częściej samice niż samce. Forma plamista, o plamistości mela-noforowej ... czytaj dalej
Ogólnie biorąc ubarwienie żaby moczarowej jest podobne do ubarwienia żaby trawnej i dlatego rozróżnienie tych gatunków na podstawie wyłącznie tej cechy jest trudne i często prowadzi do pomyłek. Niezależnie jednak od tego zarówno w ubarwieniu jak i plamistości występują u żaby moczarowej charakterystyczne cechy, mające wartość taksonomiczną. Ubarwienie grzbietowej powierzchni ciała, tak jak u żaby trawnej, składa się z 3 elementów – barwy tła, plamistości barwnej i plamistości melano-forowej. Charakterystyczną dla gatunku barwą tła są różne odcienie barwy brązowej, od jasnokawowej, poprzez brązową, zgriiło-zielonka-wo-brązową, aż do ciemnoczekoladowej (dresden brown, sudan brown, tawny olive, carob brown). Podobnie jak u żaby trawnej występują okazy o barwie czerwonawej względnie ceglastej (mars orange, marocco red, brazil red, burnt sienna). Na tym tle występuje ciemna plamistość barwna, na którą składają się stałe elementy, jak plamy skroniowe, plama kątowa i poprzeczne pręgi na tylnych kończynach. Poza wymienionymi mogą występować u niektórych okazów plamy w paśmie grzbietowym i na powierzchniach bocznych. Plamy skroniowe u większości okazów są szczególnie dobrze zaznaczone, kontrastowo ciemnobrązowe (carob brown, clove brown) i na ogół są one znacznie wyraźniejsze niż u żaby trawnej. Ku przodowi łączą się one z wydłużonymi parzystymi plamami nosowymi, ku tyłowi sięgają aż do pach ... czytaj dalej
Ciało o delikatnej budowie, tułowiu średnio wysmukłym, głowa mała, wysklepiona, koniec pyska zwężony i wyraźnie zaostrzony. Krawędź nosowa [canthus rostralis) dobrze wykształcona. Oczy wystające, źrenice poziomo eliptyczne. Błona bębenkowa o średnicy mniejszej od średnicy oka jest słabo zaznaczona, jednak widoczna. Występuje tylko 1 modzel podeszwowy – wewnętrzny. Modzel ten jest duży (długi i wysoki), twardy, bocznie spłaszczony, ostry, krawędź jego wystercza wyraźnie poza profil nogi. Długość jego jest większa od połowy długości pierwszego palca tylnej kończyny (indeks D.p./C.int. 1,31 — 2,13). Tylne kończyny złożone i ustawione prostopadle do długiej osi ciała stykają się ze sobą lub nieco zachodzą na siebie (indeks F| T. 0,90- 1,07). Pięta tylnej kończyny w próbie piętowej sięga najczęściej do tylnej krawędzi oka, wyjątkowo do nozdrzy. Zasięg błon pływnych jest różny u obu płci. Skóra gładka, bardzo delikatna i cienka zwłaszcza na brzuchu i brzusznej stronie ud. Fałdy grzbietowe są dobrze wykształcone, wyraźnie występujące, jednak wąskie. ... czytaj dalej
Dorosłe osobniki żaby trawnej wykazują aktywność zmierzchową i nocną. Zwłaszcza w terenach suchych, pokrytych skąpą roślinnością i odsłoniętych, żab traw-nych nie spotyka się podczas dnia. Dopiero o zmierzchu wychodzą one z ukrycia (z rozmaitych ciemnych, cienistych i wilgotnych zakamarków) i wtedy można się często przekonać, jak pospolite są w danej okolicy. Natomiast w zacienionych i wilgotnych lasach, na podmokłych, trawiastych łąkach można je czasem napotkać także podczas dnia, zwłaszcza w czasie deszczu. Młode, niedojrzałe płciowo osobniki wykazują aktywność dzienną i w środowiskach korzystnych dla ich życia (wilgoć, zacienienie) spotyka się je z reguły w dzień. Żaba trawna w okresie życia aktywnego (poza porą godową) prowadzi tryb życia ściśle lądowy. Spotyka się ją wtedy zdała od zbiorników wodnych w bardzo różnych środowiskach, na polach uprawnych, zwłaszcza roślin okopowych, w ogrodach, sadach, w lasach liściastych i szpilkowych, rzadziej na łąkach, poza tym w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań mieszkalnych. W tych ostatnich okolicznościach spotyka się często żaby trawne w otwartych i nisko ocembrowanych studniach wiejskich, do których przypadkowo wpadają w czasie nocnych wędrówek. W bardzo rzadkich przypadkach można je spotkać w pełni lata i podczas dnia w naturalnych zbiornikach wodnych położonych w suchym terenie, czego przyczyną jest prawdopodobnie zbytnie wysuszenie ciała.
... czytaj dalej
Kijanki opuszczają osłony jajowe w stadium dobrze J i formowanej płetwy ogonowej i są zupełnie czarne. Długość ich waha się od 6 do 8 mm. Wkrótce po opuszczeniu osłon, przy długości <>k. 9-10 mm, wyrastają im 3 pary (trzecia para szczątkowa) dużych skrzeli zewnętrznych, które w postaci gęstych pióropuszy sierczą z boków głowy. Zanikają one zupełnie po 2-3 dniach. W stadium maksymalnego rozwoju zarys głowotułowia kijanki od góry jest regularnie jajowaty, zarówno nozdrza jak i oczy są blisko siebie położone, przy czym jednak odległość oczu jest wyraźnie większa od odległości nozdrzy. Fałdy grzbietowy i brzuszny płetwy ogonowej są słabo rozwinięte, zatem H jest niskie; pp położony jest mniej więcej w połowie długości głowotułowia, nad spiraculum. Fałd grzbietowy płetwy, rozpoczynający się nieznacznym odchyleniem ku górze od linii grzbietu, jest badzo słabo wypukły, zaś wysokość jego jest równa lub, rzadziej, nieco większa od wysokości fałdu brzusznego (FT = H”). Apex bardzo słabo zaznaczony znajduje się w odległości mniejszej niż połowa długości płetwy ogonowej. Ogólnie biorąc płetwa ogonowa jest silnie wydłużona, niska, o krańcach w proksymalnym odcinku prawie równoległych, ku tyłowi łagodnie zwężająca się, koniec płetwy tępo zaokrąglony (ryc. 76 a). Długość płetwy w stosunku do długości głowotułowia jest zmienna, zależna od stadium rozwojowego kijanki. W stadium ... czytaj dalej
Żaba trawna rozpoczyna gody najwcześniej spośród wszystkich naszych płazów bezogonowych i w związku z tym Jarocki (1822) nazywa tę żabę „wczesną”. Przyczyną tego jest wczesne dojrzewanie samców oraz wybitnie wczesny termin owulacji samic. Obydwa te zjawiska występują jeszcze w czasie przebywania żab w zimowisku, gdzie w ciągu całego okresu snu zimowego, temperatura wody strumienia waha się przeważnie w granicach 0°C do 3°C wyjątkowo ok. 5°C (Juszczyk 1959) (ryc. 75). Szata godowa samców, a to niebieskosina plama na powierzchni podgardzielowej oraz wypełnione limfą worki limfatyczne, pojawiają się już w jesieni w czasie zapadania żab w sen zimowy. Spermatogeneza nie jest jednak wtedy jeszcze zakończona. Następuje to dopiero z początkiem marca, przy równoczesnym pojawieniu się czarnej barwy na modzelach godowych i ostatecznym ich rozwoju (korelacja — spermatogeneza i rozwój modzeli) (ryc. 14, cz. 1).
W przypadku zatem niskich temperatur żaby nie przystępują do składania jaj, pora godowa zostaje więc zahamowana, natomiast składanie jaj rozpoczynają dopiero po odpowiedniej zwyżce temperatu-.ry powietrza oraz wody w stawie. Taki przebieg pory godowej zdarza się najczęściej i w związku z tym obserwuje się najpierw obecność żab w stawie, a dopiero w pewien czas potem składanie przez nie jaj. Dowodzi to, że samice mają zdolność przetrzymywania dojrzałych jaj w pseudomacicy. Również u samców ... czytaj dalej
Najmniejsze samce złowione w wodzie podczas godów (marzec-kwiecień), mające wykształconą szatę godową, w tym czarne rnodzele godowe, mieszczą się w górnym zakresie klasy długości 4,1 — 5,0 cm. Należą one jednak do rzadkich okazów. Najmniejsze badane samce wykazywały długość ciała 4,8 i 4,9 cm, masa w granicach 11,2—13,0 g. W następnej klasie 5,1 — 6,0 cm dojrzałe samce nie należą do rzadkości. Największa liczba samców występuje w klasie 7,1 — 8,0 cm, zaś w ostatniej klasie długości 9,1 — 10,0 cm należą one podobnie jak samce najmniejsze do rzadkich okazów. Największy samiec wykazywał długość 10,0 cm, masę 58 g. Najmniejsze dojrzałe samice, łowione w czasie godów in amplexus i- mające w pseudomacicy dojrzałe jaja, mieszczą się W klasie 5,1 — 6,0 cm i wszystkie osiągają długość ciała powyżej 5,5 cm. Nie należą one do rzadkich okazów. Jedna z najmniejszych samic miała długość 5,8 cm, masę 17,2 g (przed złożeniem jaj). Największa liczba samic mieści się w klasie 7,1 — 8,0 cm, zaś najdłuższe samice mieszczą się w klasie 10,1 — 11,0 cm i podobnie jak największe samce należą do okazów wyjątkowo spotykanych. Największa spośród 4 złowionych samic miała długość 10,5 cm, masę 98 g. Długość pozostałych okazów mieściła się w granicach 10,1— 10,3 cm. Zakres długości ciała samców, podobnie jak samic, obejmuje 6 klas, z tym jednak, że u samic zakres ten jest przesunięty o ... czytaj dalej
Do głównych cech dymorficznych należy występowanie u dojrzałych samców na pierwszych palcach przednich kończyn wyraźnych m od zeli godowych. W czasie godów modzele są silnie zgrubiałe i wypukłe, na każdym palcu 4-częściowe (cecha taksonomiczna), szorstkie, barwy ciemnobrązowej lub czarnej. Poza porą godową modzele są niskie i jasnego koloru, jednak dobrze widoczne. Następną cechą jest obecność wewnętrznych, parzystych rezonatorów, które zaznaczają się wyraźnie dopiero podczas wydawa¬nia głosu godowego. Różnice w ubarwieniu dotyczą przede wszystkim występowania u samca niebieskosinego względnie niebieskoliliowego ubarwienia (grayish olive, tight kings blue, ueropalin blue, elear green-blue gray) na całej powierzchni okolicy podgardzielowej (r. subpharyngealis) z wyjątkiem jasnego, wzdłużnego, wąskiego paska biegnącego w osi symetrii ciała. Kolor ten jest szczególnie wyraźny podczas pory godowej, poza nią jest mniej intensywny, można,go jednak z łatwością zauważyć. Nie jest -to cecha absolutnie pewna ... czytaj dalej